Trai sông hay trai nước ngọt là các động vật thuộc ngành Thân mềm (Mollusca), họ Hai mảnh vỏ (Bivalvia). Sống trên mặt bùn ở đáy hồ ao, sông ngòi. -Vỏ trai có: 2 mảnh, dây chằng, 2 cơ khép vỏ. -Vỏ trai gồm 3 lớp: lớp sừng, lớp đá vôi, lớp xà cừ. -Dưới vỏ là áo trai: + Mặt ngoài của áo trai tiết ra tạo thánh lớp đá vôi. + Mặt trong tạo thành khoang áo(2 đôi tấm mang, 2 đôi tấm miệng, chân, thân. + Đầu tiêu giảm - Dinh dưỡng nhờ 2 đôi tấm miệng luôn luôn động. Nước theo ống hút vào cơ thể trai mang theo thức ăn và khí ôxi, nước theo ống thoát ra ngoài(chất thải, các-bô-níc) - Cơ thể phân tính. Vòng đời: Trứng được thụ tinh- ấu trùng bám vào mang trai mẹ- bám vào da và mang cá- trai trưởng thành. Trai sông có nhiều chất chì, vậy nên ăn nhiều dễ bị ngộ độc. Trai sông sống ở đáy ao hồ, sông ngòi; bò và ẩn nửa mình trong bùn cát. Thân trai mềm nằm trong 2 mảnh vỏ. Đầu vỏ hơi tròng, đuôi hơi nhọn.

Hình dạng, cấu tạo

Vỏ trai gồm 2 mảnh gắn với nhau nhờ bản lề ở phía lưng. Dây chằng ở bản lề có tính đàn hồi cùng với 2 cơ khép vỏ (bám chắc vào mặt trong của vỏ) điều chỉnh động tác đóng, mở vỏ. Khi trai chết thì vỏ trai sẽ mở. Vỏ trai có lớp sừng bọc ngoài, lớp đá vôi ở giữa và lớp xà cừ óng ánh ở trong cùng. Vỏ trai gồm đầu vỏ, đỉnh vỏ, bản lề vỏ, đuôi vỏ, vòng tăng trưởng vỏ. Cấu tạo vỏ gồm lớp sừng, lớp đá vôi, lớp xà cừ. Dưới vỏ là áo trai, mặt ngoài áo tiết ra lớp vỏ đá vôi. Mặt trong áo tạo thành khoang áo là môi trường hoạt động dinh dưỡng của trai. Tiếp đến là 2 tấm mang ở mỗi bên. Ở trung tâm cơ thê: phía trong là thân trai và phía ngoài là chân trai. Cấu tạo cơ thể trai gồm cơ khép vỏ trước, vỏ, chỗ bám cơ khép vỏ sau, ống thoát, ống hút, mang, chân, thân, lỗ miệng, tấm miệng, áo trai. Để mở vỏ trai ta cắt bản lề vỏ, sau đó luồn dao vào và cắt cơ khép của vỏ trai sông

Di chuyển

Vỏ trai hé mở cho chân trai hình lưỡi rìu thò ra. Nhờ chân trai thò ra rồi thụt vào, kết hợp với động tác đóng mở vỏ mà trai di chuyển chậm chạp trong bùn với tốc độ 20 – 30 cm một giờ, để lại phía sau một đường rãnh trên bùn.

Dinh dưỡng

thường dùng thịt trai sông để nấu canh, nấu cháo. Trai sông ngâm nước vo gạo 1-2 ngày cho nhả hết phân, rửa sạch vỏ, đem luộc chín; lọc lấy thịt nạc khoảng 2-3 con cho một người ăn. Để ráo nước, thái nhỏ, thêm gia vị, nước mắm ướp cho ngấm, xào chín với dầu thực vật hoặc mỡ lợn cho thơm. Dùng cháo ăn liền hay gạo vừa đủ nấu cháo. Sau khi cháo nhừ mới cho thịt trai đã xào vào. Để phối hợp tác dụng chữa bệnh, nên cho thêm 1-2 củ hành cho mỗi người. Nên ăn khi cháo còn nóng, người tạng hàn có thể cho thêm vài lát gừng thái chỉ, hoặc dùng gừng tươi giã nhỏ tẩm ướp thịt trai.

Con trai nước ngọt hay trai sông còn có tên là bạng; cả thịt và vỏ đều được dùng làm thuốc. Nó thường sống ở sông ngòi, đầm, ao, hồ, sông, suối... vùng đồng bằng, trung du hay miền núi nước ta. Theo tài liệu của Viện dinh dưỡng, thịt trai sông giàu đạm, can xxi, phốt pho, một số vitamin như B1, B2, PP, C và đặc biệt là có rất nhiều kẽm - chất đã được chứng minh có tác dụng tốt trong điều trị u xơ tiền liệt tuyến.

Theo Đông y, thịt trai sông vị ngọt mặn, tính hàn, có tác dụng thanh nhiệt, lợi thấp, tiêu khát, giáng áp. Trần Tăng Khí, một y gia đời Đường cho rằng thịt trai có tác dụng làm sáng mắt, trừ thấp, chữa đàn bà lao tổn ra máu. Đời Tống, Nhật hoa chư gia bản thảo có lời bàn rằng thịt trai có tác dụng trừ phiền, giải nhiệt độc, chữa băng huyết, khí hư, trĩ. Nhưng cũng có ý kiến cho rằng, thịt trai sông tính hơi lạnh, ăn nhiều dễ sinh bệnh.

Thịt trai sông phối hợp với một số vị thuốc Nam có tác dụng chữa bệnh tăng huyết áp, viêm gan vàng da, trẻ em ra mồ hôi trộm... Tài liệu nước ngoài cũng viết: trai sông vừa là món ăn, vừa là vị thuốc chữa bệnh tiểu nhiều về đêm, kinh nguyệt quá nhiều, hoa mắt chóng mặt, tăng huyết áp, đề phòng tai biến mạch máu não...

Với người mắc bệnh tăng huyết áp, việc chữa bằng các thuốc Tây y thường gây những tác dụng phụ tế nhị ảnh hưởng đến khả năng tình dục. Còn món cháo trai có tác dụng tốt trong chữa bệnh tăng huyết áp lại không gây các tác dụng phụ phiền toái. Để tăng tác dụng giáng áp, bạn có thể dùng lá dâu bánh tẻ thái nhỏ nấu cùng với món cháo trai.

Ở người đàm trệ (mỡ máu cao) gây hoa mắt chóng mặt, nhức đầu thì khi nấu cháo nên cho thêm mộc nhĩ, nấm hương - hai loại thực phẩm có tác dụng hạ mỡ máu, thông huyết mạch.

Với người bị u xơ tiền liệt tuyến có các biểu hiện đi tiểu lắt nhắt, nước tiểu không thành tia mạnh, cháo trai có tác dụng thông tiểu tiện. Món cháo trai cũng rất thích hợp với người già bị u xơ tiền liệt tuyến. Với nam giới trung niên hoặc cao tuổi bị yếu sinh lý thì đây còn là món ăn có tác dụng tốt cho việc phòng trung. Người mắc bệnh đái tháo đường dùng món cháo trai cũng rất tốt, nhưng khi nấu cháo có thể thay gạo tẻ bằng bột củ mài - một dược thảo có tác dụng tốt cho bệnh đái tháo đường.Trai sông dinh dưỡng thụ động

Sinh sản

Cơ thể trai phân tính.Đến mùa sinh sản, trai cái nhận tinh trùng của trai đực chuyển theo dòng nước vào để thụ tinh, trứng non đẻ ra được giữ trong tấm mang. Ấu trùng nở ra, sống trong mang mẹ một thời gian rồi bám vào da mang cá một vài tuần nữa mới rơi xuống bùn phát triển thành trai trưởng thành. Trai có thể hút lọc được khoảng 40 lít nước trong một ngày một đêm.

Ngọc trai

Xà cừ do lớp ngoài của áo trai tiết ra tạo thành. Nếu đúng chỗ vỏ đang hình thành có hạt cát rơi vào, dần dần các lớp xà cừ mỏng tạo thành, sẽ bọc quanh hạt cát để tạo nên ngọc trai. Trai sông tạo ra ngọc nhưng hạt ngọc nhỏ và không đẹp như trai ngọc ở biển và trai cánh ở nước ngọt

Ngọt ngào hương vị trai sông

Nguồn http://www.khoahocphothong.com.vn/ngot-ngao-huong-vi-trai-song-4536.html

Một ngày nắng đẹp, chúng tôi đi từ chợ Nha Mân xuống bến đò Tân Nhuận Đông (An Hiệp, huyện Châu Thành, Đồng Tháp) để sang sông. Địa điểm muốn ghé là cồn Ông Bùn và chúng tôi đến đây để tìm hiểu về một loài trai sông đang nuôi. Thú thật từ trước đến nay chuyện cào hến hay lặn bắt vẹm sông... chúng tôi đã từng đi, từng làm và từng thưởng thức, nhưng về loại trai sông này thì đối với chúng tôi hoàn toàn xa lạ!

Trang trại cồn Ông Bùn thuộc xã Tân Nhuận Đông, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp rộng trên 6 ha do anh Dương Văn Nhân làm chủ, chủ yếu là nuôi cá tra, cá ba sa và nuôi vẹm sông. Với 4 ao nuôi vẹm rộng khoảng 0,5 ha, anh thả 100.000 con trai sông giống. Anh Nhân cho biết: Trước đây, có một dự án định nuôi thử nghiệm loài trai nước ngọt, nhưng rồi dự án không thành. Anh tìm đến xin được 4 con về nuôi thử, không ngờ chúng rất thích hợp với môi trường và lại phát triển rất nhanh nên từ đó trở thành... nuôi thiệt. Và hiện nay, trang trại của anh Nhân có những con trai nặng từ 1 đến 1,7 kg.

Trai sông, có tên khoa học là Sinanodonta elliptica thuộc lớp chân rìu (còn gọi là lớp vỏ hai mảnh), bộ mang tấm, ngành thân mềm. Chân rìu là nhóm có giá trị kinh tế cao. Phần lớn chân rìu lọc nước lấy phiêu sinh vật cũng như các cặn bã hữu cơ làm thức ăn, nhờ đó góp phần làm sạch nước. Ngoài ra, vỏ của trai sông dùng để nung vôi, dùng làm khuy áo hay dùng làm khảm xà cừ... Ngoài việc dùng làm thực phẩm, nghề nuôi trai lấy ngọc ở nước ta còn là nghề tương đối mới mẻ, bước đầu chưa mang lại kinh tế cao. Như ở cồn Ông Bùn có trại nuôi trai của anh Dương Văn Nhân được rất nhiều người tìm đến để tham quan, tìm hiểu. Anh Nhân nói với chúng tôi: “Trai sông là loài nhuyễn thể rất dễ nuôi, dễ chăm sóc, đang phát triển tốt trên vùng đất bãi bồi. Hiện nay đang là mùa giao phối, như vậy kế hoạch nuôi trai thương phẩm của chúng tôi đã thành công bước đầu...”.

Trai sông nuôi lấy ngọc chưa thấy triển vọng kinh tế, nhưng những món ăn từ loài trai sông như: trai sông luộc chấm muối tiêu chanh, trai sông hấp hành, trai sông xào mướp, trai sông nấu cháo nước cốt dừa... đã để lại trong lòng thực khách nhiều ấn tượng. Như vậy, con trai sông ở cồn Ông Bùn đã được nhiều người biết đến, chắc chắn rằng trong một thời gian không xa, nó sẽ được đưa vào trong danh mục thực đơn ở các nhà hàng, quán ăn trên khắp địa bàn tỉnh và những tỉnh lân cận, “ngọt ngào hương vị khó quên”.

NGUYỄN DZŨNG